Spermatogenez

Spermatogenez, testisteki seminifer tübüller içinde yer alan germ hücrelerinin, spermatogonyal kök hücre düzeyinden olgun spermatozoona kadar ilerleyen, mitotik, mayotik ve postmayotik farklılaşma basamaklarını içeren son derece organize bir süreçtir (Jan ve ark., 2017; Griswold, 2018). Bu süreç boyunca spermatogonyumlar, kendini yenileme ve farklılaşma arasında karmaşık bir denge kurarak gelişimsel kaderlerini belirlerken, primer ve sekonder spermatositler ardışık mayoz bölünmeler aracılığıyla kromozom yükünü haploid düzeye indirger. Bunu takiben, spermatidler spermiogenez olarak tanımlanan terminal maturasyon evresinde yoğun bir morfolojik ve yapısal yeniden düzenlenme geçirerek fonksiyonel spermatozoona dönüşür (Rowley ve ark., 1971; Zickler & Kleckner, 2015). Spermatogenez, yalnızca germ hücre döngüsünün içsel kinetiklerine indirgenemeyecek kadar kompleks bir biyolojik süreç olup, Sertoli hücreleri, Leydig hücreleri, peritübüler miyoid hücreler ve interstisyel mikroçevrenin bütünleşik yapısal ve parakrin katkıları ile şekillenir (Griswold, 2018; Thumfart & Mansuy, 2023). Seminifer epitelde her bir gelişim basamağının belirli bir mekânsal ve zamansal dizilim içerisinde ortaya çıkması, germ hücre maturasyonunun yüksek derecede organize bir epitel siklusuna tabi olduğunu ve bu siklusun seminifer tübüller boyunca koordineli olarak ilerleyen, ardışık gelişimsel kümeler şeklinde düzenlendiğini ortaya koymaktadır (Jan ve ark., 2017). Güncel araştırmalar, spermatogenezin sürdürülebilir başarısının; germ hücrelerine özgü transkriptomik programların dinamik düzenlenmesi, spermatogonyal kök hücre nişinin yapısal ve işlevsel bütünlüğü, Sertoli hücrelerinden salınan büyüme faktörleri ile eksozomal yüklerin koordinasyonu ve bunları şekillendiren hassas endokrin ve parakrin sinyal ağlarının etkileşimine bağımlı olduğunu göstermektedir (Fayomi & Orwig, 2018; Tian ve ark., 2024).